ورود حدود ۲۰ خودروساز به حوزه ربات‌های انسان‌نما نشان می‌دهد صنعت خودرو در چین به‌دنبال ساخت مسیر تازه‌ای برای رشد است؛ مسیری که هوش مصنوعی، تولید انبوه و فناوری خودروهای برقی را به دنیای رباتیک متصل می‌کند.
صنعت خودروی چین دیگر تنها به تولید خودروهای برقی و توسعه سامانه‌های رانندگی هوشمند محدود نیست. طی سال‌های اخیر، گروهی از بزرگ‌ترین خودروسازان این کشور سرمایه‌گذاری در حوزه ربات‌های انسان‌نما و هوش مصنوعی فیزیکی را آغاز کرده‌اند.
از BYD و چری گرفته تا اکسپنگ و لیپ‌موتور، حدود ۲۰ شرکت خودروسازی وارد این حوزه شده‌اند. این روند یک حرکت مقطعی به نظر نمی‌رسد؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر استراتژی خودروسازان برای استفاده مجدد از فناوری، نیروی انسانی و زنجیره تأمین موجود در صنعت خودرو است.
نقطه اتصال میان دو صنعت نیز بسیار روشن است. موتورهای الکتریکی، باتری، حسگرها، تراشه‌ها، سامانه‌های کنترل و مهندسی دقیق، همگی در خودروهای برقی و ربات‌های انسان‌نما نقش اساسی دارند.
اکسپنگ با سرمایه‌گذاری سنگین وارد میدان رباتیک شد
یکی از جدی‌ترین نمونه‌ها در میان خودروسازان چینی، اکسپنگ است. واحد رباتیک این شرکت در نخستین دور تأمین مالی خود بیش از ۹۰۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرد. ارزش این کسب‌وکار پس از سرمایه‌گذاری نیز به بیش از ۶.۳ میلیارد دلار رسید.
این رقم اهمیت بالایی دارد؛ زیرا چنین سرمایه‌ای نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران، رباتیک را صرفاً یک پروژه جانبی برای خودروسازان نمی‌بینند.
ربات انسان‌نمای Iron یکی از محصولات اصلی اکسپنگ در حوزه هوش مصنوعی فیزیکی است. این ربات بر پایه توسعه داخلی سخت‌افزار و نرم‌افزار شکل گرفته و اکسپنگ قصد دارد تولید انبوه آن را تا پایان سال ۲۰۲۶ آغاز کند. برنامه شرکت، عرضه رسمی محصول در بازار چین و بازارهای بین‌المللی از سال ۲۰۲۷ است.
هی شیائوپنگ، مدیرعامل اکسپنگ، حتی بر این باور است که درآمد و حاشیه سود Iron در طول چرخه عمر محصول می‌تواند از خودروهای سواری شرکت بالاتر باشد؛ پیش‌بینی‌ای که نشان می‌دهد این شرکت چه اندازه روی آینده رباتیک حساب باز کرده است.
چرا فناوری خودروهای برقی برای ربات‌ها ارزشمند است؟
دلیل اصلی علاقه خودروسازان به ربات‌های انسان‌نما را باید در شباهت فناوری‌های دو صنعت جست‌وجو کرد.
یک خودروی برقی مدرن مجموعه‌ای از موتورهای الکتریکی، کنترلرها، حسگرها، تراشه‌ها، دوربین‌ها، سامانه‌های هوشمند و نرم‌افزارهای پیچیده را در اختیار دارد. بخش قابل توجهی از همین فناوری‌ها در ساخت ربات‌های پیشرفته نیز کاربرد دارد.
برای نمونه، کنترل دقیق موتورهای الکتریکی در ربات اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا ربات باید بتواند حرکت پاها، دست‌ها و سایر مفاصل خود را با دقت بالا کنترل کند. حسگرها نیز وظیفه تشخیص محیط، موقعیت بدن و موانع اطراف را بر عهده دارند.
در نتیجه، خودروسازی که سال‌ها برای توسعه سامانه‌های برقی و هوشمند سرمایه‌گذاری کرده است، نسبت به یک شرکت تازه‌وارد رباتیک مسیر کوتاه‌تری برای ورود به این صنعت دارد.
بیش از ۸۰ درصد فناوری ربات BYD در داخل شرکت توسعه یافته است
BYD نیز یکی دیگر از خودروسازان بزرگی است که رباتیک را به‌عنوان یک حوزه استراتژیک دنبال می‌کند.
این شرکت در اوایل اوت ۲۰۲۶ از نخستین ربات انسان‌نمای تجاری خود با نام Xiaodi رونمایی کرد. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی منابع نزدیک به BYD، بیش از ۸۰ درصد فناوری‌های این ربات در داخل مجموعه توسعه یافته است.
نکته مهم اینجا است که بخش قابل توجهی از فناوری Xiaodi ریشه در تجربه BYD در صنعت خودروهای برقی و رانندگی هوشمند دارد.
چنین رویکردی هزینه و زمان توسعه را کاهش می‌دهد و به خودروساز اجازه می‌دهد از دانش مهندسی، تأمین‌کنندگان و خطوط تولید موجود برای ورود به بازار جدید بهره ببرد.
زنجیره تأمین خودرو یک مزیت بزرگ برای ربات‌سازان است
رباتیک پیشرفته تنها به طراحی یک ربات جذاب و افزودن هوش مصنوعی محدود نیست. تولید انبوه ربات به زنجیره تأمین گسترده، قطعات دقیق، کنترل کیفیت و فرآیندهای تولید پایدار نیاز دارد.
خودروسازان از سال‌ها قبل با همین چالش‌ها روبه‌رو بوده‌اند.
مدیریت هزاران قطعه، همکاری با تأمین‌کنندگان متعدد، کنترل کیفیت سخت‌گیرانه و تولید در مقیاس بالا بخشی از ساختار معمول صنعت خودرو است. بنابراین خودروسازان می‌توانند این تجربه را تا حد زیادی به صنعت رباتیک انتقال دهند.
چری میزان هم‌افزایی میان صنعت خودرو و رباتیک را در برخی بخش‌ها حدود ۷۰ درصد برآورد می‌کند؛ رقمی که بیش از همه به اشتراک فناوری، زنجیره تأمین و سیستم‌های تولید مربوط است.
اکسپنگ نیز اعلام کرده بیش از ۸۵ درصد زنجیره تأمین ربات‌های این شرکت با زنجیره تأمین خودروسازی آن همپوشانی دارد. چنین شرایطی می‌تواند به کاهش هزینه تولید و افزایش سرعت توسعه محصول کمک کند.
کارخانه‌های خودروسازی به آزمایشگاه واقعی ربات‌ها تبدیل می‌شوند
یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های خودروسازان، دسترسی مستقیم به محیط‌هایی است که ربات‌ها می‌توانند در آنها فعالیت واقعی داشته باشند.
خطوط مونتاژ خودرو مملو از وظایف تکراری و فیزیکی هستند. نصب قطعات، جابه‌جایی مواد، بازرسی کیفیت و برخی فعالیت‌های لجستیکی از جمله کارهایی هستند که در صورت پیشرفت فناوری می‌توان آنها را به ربات‌های انسان‌نما سپرد.
در چنین شرایطی، خودروساز یک چرخه کامل در اختیار دارد: ربات وارد محیط واقعی می‌شود، عملکرد آن ارزیابی می‌شود، نقاط ضعف مشخص می‌شوند و سپس مهندسان محصول را اصلاح می‌کنند.
این فرآیند می‌تواند فاصله میان نمونه آزمایشگاهی و محصول تجاری را کاهش دهد.
تسلا نیز از ربات Optimus در کارخانه استفاده می‌کند
تسلا نمونه‌ای شناخته‌شده از پیوند صنعت خودرو با رباتیک است. ربات‌های انسان‌نمای Optimus این شرکت در محیط‌های تولیدی تسلا مورد استفاده آزمایشی قرار دارند.
در کارخانه گیگافکتوری شانگهای نیز طبق گزارش منتشرشده، حدود ۵۰ دستگاه از نسل سوم Optimus از سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ برای وظایفی مانند نصب صندلی و بازرسی کیفیت وارد فرآیندهای تولیدی شدند.
اهمیت چنین پروژه‌هایی تنها به کاهش نیروی انسانی محدود نیست. داده‌های جمع‌آوری‌شده در محیط واقعی می‌تواند برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی و بهبود کنترل حرکتی ربات‌ها نیز ارزشمند باشد.
دانگ‌فنگ نیز ربات‌های انسان‌نمای خود را در برخی فعالیت‌های تولید خودرو و بازرسی مجموعه صنعتی به کار می‌گیرد؛ از مرتب‌سازی مواد در خط تولید تا نظارت هوشمند بر محیط کارخانه.
فشار بر سود خودروسازان، انگیزه ورود به رباتیک را بیشتر می‌کند
فناوری تنها دلیل حرکت خودروسازان به سمت رباتیک نیست. شرایط اقتصادی صنعت خودرو نیز در این تصمیم نقش دارد.
رقابت قیمتی شدید در بازار خودروهای چین فشار زیادی بر حاشیه سود شرکت‌ها وارد کرده است. از سوی دیگر، رشد فناوری رانندگی هوشمند ممکن است در بلندمدت سرعت رشد برخی بخش‌های سنتی بازار خودرو را کاهش دهد.
در چنین شرایطی، پیدا کردن یک منبع درآمد جدید اهمیت بالایی دارد.
ربات‌های انسان‌نما از این نظر یک بازار بالقوه بسیار بزرگ هستند. اگر این محصولات بتوانند در کارخانه‌ها، انبارها، مراکز لجستیکی، خدمات عمومی و حتی محیط‌های خانگی عملکرد قابل اعتماد داشته باشند، خودروسازان می‌توانند بخشی از درآمد آینده خود را از خارج از بازار خودرو تأمین کنند.
چری نیز از طریق زیرمجموعه رباتیک خود، Aimoga Robotics، در حال توسعه فعالیت‌های این حوزه است و برنامه‌هایی برای ورود این کسب‌وکار به بازار سرمایه دارد.
آیا خودروسازان واقعاً در رباتیک برتری دارند؟
مزایای خودروسازان قابل توجه است، اما ورود به صنعت رباتیک به معنای موفقیت قطعی نیست.
هی شیائوپنگ معتقد است پیچیدگی فنی ربات‌های انسان‌نمای پیشرفته می‌تواند دست‌کم ۲۰ برابر خودروهای هوشمند باشد.
علت این اختلاف، تفاوت محیط فعالیت دو محصول است.
خودروی خودران عمدتاً در محیطی حرکت می‌کند که قوانین مشخصی دارد. جاده، خطوط مسیر، چراغ‌های راهنمایی، تابلوها و قوانین رانندگی چارچوب نسبتاً مشخصی برای تصمیم‌گیری خودرو ایجاد می‌کنند.
اما یک ربات انسان‌نما باید در دنیای فیزیکی نامنظم فعالیت کند. ممکن است یک صندلی جابه‌جا شود، یک وسیله روی زمین قرار بگیرد یا انسان مسیر حرکت خود را ناگهان تغییر دهد.
ربات باید بتواند در چنین شرایطی محیط را درک کند، تصمیم بگیرد و هم‌زمان تمام بدن خود را با دقت بالا کنترل کند.
ربات انسان‌نما به هوش مصنوعی پیچیده‌تری نیاز دارد
یکی دیگر از تفاوت‌های مهم میان خودرو و ربات، سرعت‌های مختلف تصمیم‌گیری است.
ربات باید بتواند برای برخی واکنش‌ها تصمیم‌های بسیار سریع بگیرد، در شرایط دیگر تحلیل میان‌مدت انجام دهد و برای بعضی وظایف نیز به برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز داشته باشد.
کنترل حرکات کل بدن، حفظ تعادل، جلوگیری از سقوط، مدیریت مصرف انرژی و حفاظت از داده‌ها نیز مجموعه‌ای از چالش‌هایی هستند که در خودرو به شکل مشابه وجود ندارند.
به همین دلیل، انتقال مستقیم فناوری خودرو به ربات کافی نیست. خودروساز باید بخش قابل توجهی از دانش مورد نیاز برای هوش مصنوعی فیزیکی و تعامل ربات با محیط را نیز توسعه دهد.
NIO و Leapmotor هم به رباتیک علاقه‌مند هستند
حرکت به سمت رباتیک تنها به BYD، اکسپنگ و چری محدود نیست.
لیپ‌موتور نیز اعلام کرده برنامه‌هایی برای ورود به حوزه ربات‌های دارای هوش مصنوعی فیزیکی دارد. این شرکت همچنین همکاری راهبردی خود با FAW را به حوزه ربات‌های هوشمند گسترش داده است.
در سوی دیگر، NIO نیز شاهد ورود یکی از مدیران ارشد حوزه رانندگی خودران به صنعت هوش مصنوعی فیزیکی بوده است. این مدیر یک استارتاپ در حوزه مذکور راه‌اندازی کرده و NIO نیز قصد سرمایه‌گذاری راهبردی در آن را دارد.
این روند نشان می‌دهد دانش تولید خودروهای هوشمند به‌تدریج در حال انتقال به حوزه‌های جدیدی از فناوری است.
بازار ربات‌های انسان‌نما چقدر بزرگ خواهد بود؟
با وجود سرمایه‌گذاری سنگین، بازار ربات‌های انسان‌نما هنوز در مراحل ابتدایی توسعه تجاری قرار دارد.
بخش قابل توجهی از پروژه‌های فعلی در مرحله آزمایش، نمونه‌سازی و اعتبارسنجی کاربردهای واقعی قرار دارند. بنابراین فاصله قابل توجهی میان ربات‌های امروزی و استفاده گسترده از آنها در زندگی روزمره وجود دارد.
با این حال، کاهش هزینه قطعات، پیشرفت هوش مصنوعی و افزایش نیاز صنایع به نیروی کار می‌تواند شرایط را در سال‌های آینده تغییر دهد.
مؤسسه مشاوره Roland Berger ارزش بازار جهانی ربات‌های انسان‌نما را در سناریوی پایه برای سال ۲۰۳۵ حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌کند. در سناریوی خوش‌بینانه، این رقم می‌تواند به حدود ۷۵۰ میلیارد دلار برسد.
بر اساس همین پیش‌بینی، اگر فناوری، زنجیره تأمین و کاربردهای تجاری با سرعت مناسبی توسعه پیدا کنند، ارزش این صنعت تا سال ۲۰۵۰ می‌تواند از ۴ تریلیون دلار عبور کند؛ رقمی که با مقیاس فعلی صنعت جهانی خودرو قابل مقایسه است.
آینده صنعت خودرو شاید فقط چهار چرخ نداشته باشد
ورود خودروسازان به رباتیک را نمی‌توان صرفاً یک تنوع‌بخشی ساده در کسب‌وکار دانست. خودروهای برقی، رانندگی هوشمند و ربات‌های انسان‌نما در حال نزدیک شدن به یک نقطه مشترک هستند: هوش مصنوعی فیزیکی.
خودروسازانی که در سال‌های گذشته روی موتورهای الکتریکی، تراشه، حسگر، نرم‌افزار، هوش مصنوعی و تولید انبوه سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اکنون می‌توانند بخشی از همین زیرساخت را وارد صنعت رباتیک کنند.
البته این مسیر بدون ریسک نیست. پیچیدگی کنترل حرکتی، هزینه بالای توسعه، نیاز به داده‌های گسترده و دشواری فعالیت در محیط‌های غیرقابل پیش‌بینی همچنان موانع بزرگی محسوب می‌شوند.
با این حال، اگر ربات‌های انسان‌نما به سطحی از قابلیت اطمینان و قیمت مناسب برسند، خودروسازان چینی به دلیل برخورداری از زنجیره تأمین قدرتمند، تجربه تولید انبوه و زیرساخت نرم‌افزاری می‌توانند از بازیگران اصلی این بازار باشند.
به همین دلیل، رقابت آینده میان خودروسازان تنها بر سر برد حرکتی، مصرف انرژی یا قیمت خودرو نخواهد بود؛ رقابت بعدی ممکن است بر سر ساخت ماشین‌هایی باشد که خودشان در دنیای واقعی حرکت می‌کنند و کار انجام می‌دهند.
