اطلس سایپا نسخه فیس لیفت کوییک محسوب میشود. اما آیا این فیس لیفت جنجالی موتوری همچون کوییک دارد و هیچ تغییری از نظر فنی شامل حال آن نشده است؟
موتور اطلس جدیدترین پیشرانهای است که گروه خودروسازی سایپا برای محصولات اقتصادی خود توسعه داده و معرفی کرده است. این موتور که نخستین بار روی خودروی کوییک اطلس عرضه شد. در واقع یک نسخه ارتقاء یافته از موتورهای قدیمی خانواده M15 محسوب میشود. اما تغییرات گستردهای در آن اعمال شده تا عملکرد، مصرف سوخت و سطح آلایندگی بهبود یابد.
سایپا در شرایطی که بسیاری از خودروسازان جهان به سمت موتورهای توربوشارژ و فناوریهای پیشرفته تزریق مستقیم سوخت حرکت کردهاند. همچنان بر حفظ سادگی ساختار و کاهش هزینه تولید تمرکز دارد. اطلس نماد همین سیاست است. یعنی یک موتور کم حجم، اقتصادی، قابل تعمیر ساده و هماهنگ با شرایط جغرافیایی و اقتصادی بازار ایران.
پیشینه توسعه موتور اطلس
پروژه اطلس بر پایه تجربه طولانی سایپا در تولید موتورهای سری M شکل گرفت. موتور M15 که نخستین بار حدود سال ۱۳۸۸ روی پراید ۱۳۲ و بعدها روی تیبا نصب شد. طی سالها تغییرات زیادی تجربه کرد. با گذر زمان و سختتر شدن استانداردهای آلایندگی، سایپا مجبور شد نسخههای جدیدتر مثل M15G و M15G+ را توسعه دهد. با این حال، نیاز به یک ارتقاء اساسی باعث شد مهندسان سایپا پروژهای را آغاز کنند که نتیجه آن موتور اطلس بود.
تمرکز اصلی در این پروژه روی اصلاح ساختار سرسیلندر، ارتقاء سیستم تزریق سوخت، بهینهسازی منیفولد هوا، کاهش اصطکاک داخلی قطعات و بهبود نقشه ECU قرار گرفت. این رویکرد باعث شد موتور اطلس بتواند استاندارد یورو ۵ را پاس کند و مصرف سوخت آن کاهش یابد. بدون آنکه نیاز به سرمایهگذاری سنگین برای طراحی موتور جدید از صفر باشد.
طراحی و معماری موتور
موتور اطلس از نوع چهار سیلندر خطی با حجم دقیق ۱,۵۰۳ سیسی است. بلوک سیلندر همچنان از جنس چدن ساخته شد تا دوام مکانیکی بالایی در برابر دمای زیاد و فشار احتراق ایجاد کند. قطر سیلندر ۷۵ میلیمتر و کورس پیستون ۸۴,۸ میلیمتر است و نسبت تراکم به عدد ۹,۷ به یک رسیده که نسبت به نسخه M15 افزایش جزئی دارد.
طراحی پیستونها اصلاح شد و از پوشش گرافیتی برای کاهش اصطکاک استفاده شده است. میللنگ همچنان فولادی با بالانس وزنی دقیق است. اما تغییرات در میل سوپاپها و پروفیل بادامکها باعث شد موتور در دورهای پایین کشش بهتری داشته باشد. در سیستم سوپاپها از هیدرولیک لیفتر استفاده شد تا سرویس و تنظیم دورهای کاهش یابد.
سرسیلندر و جریان هوا
یکی از بخشهای مهم ارتقاء، طراحی مجدد کانالهای ورودی و خروجی هوا در سرسیلندر بود. مهندسان با استفاده از شبیهسازی CFD مسیر جریان هوا را بهبود بخشیدند تا سوخت و هوا مخلوط یکنواختتری ایجاد کنند. منیفولد ورودی جدید با حجم مناسب و مسیرهای مستقیمتر، فشار منفی را در دورهای بالا کاهش میدهد و این امر به بهبود راندمان حجمی منجر شده است.
سیستم تزریق سوخت و کنترل موتور
اطلس از انژکتورهای الکترونیکی چند نقطهای (MPI) بهره میبرد که تحت کنترل ECU بوش نسل جدید هستند. برنامهنویسی ECU بر اساس شرایط آبوهوایی ایران انجام شد و پارامترهایی مانند نوع بنزین، کیفیت سوخت، ارتفاع از سطح دریا و محدوده دمای کاری موتور در نظر گرفته شدهاند. سیستم دارای دو سنسور اکسیژن است که پس از واحد کاتالیزور دوم، دادههای خروجی را پایش میکنند تا مخلوط سوختوهوا همواره در محدوده بهینه باشد.
بهروزرسانی نرمافزاری ECU نسبت به نسخههای قبلی باعث شد واکنش دریچه گاز سریعتر باشد و تغییرات بار ناگهانی (مانند فشردن کامل پدال گاز) با تأخیر کمتر پاسخ داده شود.
توان و گشتاور
اطلس توان خروجی ۹۰ اسب بخار در ۵۵۰۰ دور بر دقیقه تولید میکند. منحنی گشتاور بهینهسازی شد و حداکثر گشتاور ۱۲۸ نیوتنمتر در ۴۰۰۰ دور بهدست میآید، که در بازه ۲۵۰۰ تا ۴۸۰۰ دور تقریباً ثابت میماند. این ویژگی برای رانندگی شهری و جادهای اهمیت زیادی دارد. چون قدرت موتور در دورهای میانی احساس میشود و نیاز به تعویض مکرر دنده کاهش مییابد.
مصرف سوخت و آلایندگی
مصرف سوخت ترکیبی رسمی اطلس ۶,۹ لیتر در صد کیلومتر اعلام شد. اما در تجربه روزمره با رانندگی شهری این رقم به ۷٫۵ لیتر میرسد. کاهش اصطکاک و بهینهسازی جریان هوا و سوخت باعث شده نسبت مصرف سوخت به وزن خودرو بهبود یابد. موتور اطلس موفق به پاس کردن استاندارد آلایندگی یورو ۵ شد و در تستهای آزمایشگاهی میزان CO و HC در محدوده مجاز قرار دارد. مزیت مهم دیگر، استفاده از کاتالیزور سه راهه جدید با لایه پوشش فلزات گرانبهاست که دوام بیشتری دارد.
صدا و لرزش
یکی از نکات قابل توجه در اطلس کاهش سطح صدای موتور در دورهای متوسط است. استفاده از پایهموتورهای هیدرولیکی با قابلیت جذب ارتعاش، طراحی مجدد مسیر اگزوز و تغییرات در محفظه فیلتر هوا باعث شد صدای موتور نرمتر شود. با این حال، در دورهای بالای ۵۵۰۰ لرزش و صدای مکانیکی بیشتر احساس میشود.
نقاط قوت موتور اطلس
اطلس در مقایسه با M15 معمولی یا حتی M15G+ دارای شتاب اولیه بهتر، کشش مناسب در سربالاییها، مصرف سوخت کمتر و آلایندگی پایینتر است. قابلیت تعمیر ساده و استفاده از قطعات مشترک با موتورها و خودروهای قدیمی سایپا باعث شد شبکه خدمات پس از فروش به راحتی از آن پشتیبانی کند. هزینه تعویض قطعات در بازار پایین است و این امر مشتریان اقتصادی را جذب میکند.
نقاط ضعف موتور اطلس
با وجود بهبودهای چشمگیر، اطلس همچنان فاقد فناوریهای مدرن مانند توربوشارژ، تزریق مستقیم سوخت یا سیستم زمانبندی متغیر دود و هوا (VVT دوگانه) است. توان خروجی آن نسبت به رقبا محدود است و در رانندگی پرشتاب یا بار سنگین سریع به دورهای بالا میرسد. بلوک چدنی سنگین باعث کاهش نسبت توان به وزن نسبت به موتورهای آلومینیومی جدید میشود.
آینده و نسخههای احتمالی
سایپا اعلام کرده که نسخههای بعدی اطلس ممکن است به فناوری VVT، استارت استاپ و حتی توربوشارژ کم فشار مجهز شوند. همچنیندر آینده گزینه گیربکس CVT با این موتور عرضه شود تا راندمان سوخت پایینتر بیاید. نسخههای صادراتی به بازارهایی که بنزین با عدد اکتان پایین دارند. ممکن است مپ ECU متفاوتی داشته باشند.
جایگاه بازار
اطلس برای رقابت با موتورهای TU5 پلاس ایرانخودرو و موتورهای چینی ۱,۵ لیتری در بازار داخلی قرار دارد. اگرچه از نظر توان خام TU5 پلاس برتر است، اما هزینه نگهداری، دوام و گستردگی شبکه تعمیرکاری اطلس مزیتهای عملی برای مصرفکننده ایجاد میکند.
تاثیر بر محصولات سایپا
این موتور پایه محصولات کلاس B سایپا در سالهای آتی خواهد شد و به تدریج روی مدلهای کوییک، ساینا، شاهین اقتصادی و حتی مدلهای صادراتی نصب خواهد شد. انتخاب این موتور باعث میشود خطوط تولید فعلی با هزینه کمتر بهروزرسانی شوند و برنامههای سایپا برای حفظ قیمت تمامشده پایین ادامه پیدا کند.
جمعبندی
موتور سایپا اطلس مثال روشنی از راهبرد اقتصادی در صنعت خودروسازی ایران است: حفظ سادگی، کاهش هزینه، و ارتقاء تدریجی فناوری. این موتور اگرچه از نظر تکنولوژی با استانداردهای جهانی فاصله دارد. اما در محیط اقتصادی و فنی ایران میتواند انتخابی منطقی برای خودروهای شهری باشد. موفقیت اطلس در بازار بستگی به هماهنگی آن با گیربکسهای جدید و ادامه روند بهبودهای نرمافزاری و سختافزاری خواهد داشت.
