در این مقاله با بررسی دقیق آماری و گزارش‌های موجود از فعالیت اسنپ وتپسی به پرسشی مهم پاسخ می‌دهیم. مسافر اسنپ بیشتر است یا تپسی؟

پرسش «مسافر اسنپ بیشتر است یا تپسی؟» در ظاهر ساده است، اما برای پاسخ دقیق، باید مشخص کنیم منظور از «مسافر بیشتر» چیست. در ادبیات کسب‌وکارهای مبتنی بر پلتفرم، چند سنجه کلیدی وجود دارد. تعداد سفرهای انجام‌شده در یک بازه مشخص، تعداد کاربران فعال مسافر، تعداد رانندگان فعال و سهم بازار از نظر تعداد سفر. چون اساسی‌ترین سنجه برای مقایسه «تعداد سفر» است و در نهایت به «حجم استفاده واقعی» از سرویس تبدیل می‌شود، در این مقاله محور مقایسه را بر تعداد سفرهای ماهانه و سالانه می‌گذاریم. سپس به‌طور فرعی به شاخص‌های مکمل مانند میانگین قیمت سفر، تعداد رانندگان و پوشش شهری اشاره می‌کنیم. معیار اصلی ما سفر است، زیرا از نظر تحلیل رقابتی و درآمدی، سفر بیشترین ارتباط را با کاربر فعال و سهم واقعی بازار دارد.

اتکا به گزارش‌های رسمی و برآوردهای قابل ممیزی

برای پاسخ مبتنی بر داده، از سه منبع داده‌ای استفاده می‌شود. نخست، گزارش عملکرد سالانه گروه اسنپ در سال ۱۴۰۳ که به‌طور شفاف تعداد کل سفرها را اعلام کرده است: «اسنپ در ۱۴۰۳ موفق شد ۱٬۵۱۳٬۸۴۴٬۳۹۰ سفر را در ۴۲۴ شهر به ثبت برساند»؛ این عدد به ما اجازه می‌دهد میانگین سفر روزانه و ماهانه را نیز استخراج کنیم و روند رشد نسبت به ۱۴۰۲ را بسنجیم. دوم، افشاهای منظم تپسی در سامانه کُدال که منطقاً شامل درآمد عملیاتی ماهانه و گزارش‌های دوره‌ای است؛ با استفاده از میانگین قیمت سفر و ساختار کمیسیون، می‌توان تعداد سفرهای ماهانه را تخمین زد.

سوم، برآوردهای رسانه‌های تحلیلی که با استفاده از داده‌های کُدال و ارقام اعلامی اسنپ، سهم بازار را در سطح کشور مدل‌سازی کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، برخی تحلیل‌ها برای یک ماه مشخص، تعداد سفر ماهانه اسنپ را حدود ۹۹ تا ۱۰۰ میلیون و تپسی را حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون سفر برآورد کرده‌اند. بدیهی است اختلاف جزئی بین برآوردها طبیعی است. اما وقتی چند منبع به یک بازه نسبتاً پایدار اشاره می‌کنند، می‌توان با احتیاط علمی از آن به‌عنوان شاخص سهم نسبی استفاده کرد.

تصویر کلان؛ اسنپ بزرگ‌تر است

با نگاهی به روند تاریخی، اسنپ از ابتدای پیاده‌سازی مدل سوپراپ و پوشش گسترده‌تر شهری، از نظر تعداد سفر و کاربر فعال، سهم بیشتری از بازار را به دست آورده است. گزارش سالانه ۱۴۰۳ اسنپ نه‌تنها تعداد سفر کل را بیش از ۱٬۵ میلیارد ثبت کرده، بلکه رکورد روزانه ۵٬۸۹۶٬۷۹۷ سفر را نیز ذکر کرده است. این رکورد به‌خوبی نشان می‌دهد ظرفیت اوج در روزهای پیک چگونه به‌صورت تجمعی، بر مزیت مقیاس اضافه می‌کند.

در مقابل، داده‌های تپسی به‌دلیل ماهیت بورسی و انتشار از طریق کُدال بیشتر حول درآمد و حاشیه سود گزارش می‌شود و برای استخراج تعداد سفر، ناگزیر به محاسبه مبتنی بر میانگین قیمت و کمیسیون هستیم. در سال‌های گذشته، اسناد تحلیلی مبتنی بر امیدنامه و گزارش‌های ۱۳۹۹، تعداد سفر سالانه تپسی را حدود ۶۳ میلیون اعلام کرده بودند. با توجه به رشد بعدی، منطقی است امروز عدد بزرگ‌تری را برای تپسی انتظار داشته باشیم، اما مطابق برآوردهای تجمیعی ماهانه و سهم بازار، فاصله معنی‌دار با اسنپ همچنان حفظ شده است.

مقایسه تقریبی ماهانه و سالانه

برای پاسخ ساده و روشن به پرسش اصلی، بر عددهای قابل اتکا تمرکز می‌کنیم. اسنپ در سال ۱۴۰۳ تعداد ۱٬۵۱۳٬۸۴۴٬۳۹۰ سفر ثبت کرده است که با تقسیم بر ۱۲، میانگین ماهانه نظری در حدود ۱۲۶٬۱۵۳٬۶۹۹ سفر به دست می‌آید. البته این میانگین ماهانه با نوسان‌های فصلی و شهرمحور همراه است و رکوردهای روزانه نشان می‌دهد در برخی بازه‌ها، اعتلای تقاضا به‌طور معنادار رخ داده است.

برای تپسی، چون گزارش‌های مستقیم تعداد سفر کمتر منتشر می‌شود، می‌توان از افشاهای درآمدی ماهانه در کُدال و میانگین قیمت سفر، تخمین عددی انجام داد. برخی تحلیل‌های رسانه‌ای، برای آذر یک سال مشخص، تعداد سفر ماهانه تپسی را حدود ۱۱٬۷۷۵٬۰۰۰ عنوان کرده‌اند. با فرض ثبات نسبی این مقیاس در بازه‌های مشابه و در نظر گرفتن رشد سالانه، بازهم سهم غالب سفر نزد اسنپ باقی می‌ماند. با این مبنا، می‌توان گفت از نظر «تعداد سفر»، اسنپ با اختلاف زیاد جلوتر است و «مسافر بیشتر» به معنای حجم استفاده واقعی در بازه ماهانه و سالانه، نزد اسنپ قرار دارد.

چرا اسنپ سفر بیشتری دارد؟

یکی از مهم‌ترین محرک‌های تعداد سفر، پوشش جغرافیایی و تراکم عرضه در ساعات اوج است. اسنپ اعلام کرده در ۴۲۴ شهر بزرگ و کوچک فعال است و این پوشش به‌صورت شبکه‌ای، امکان بهینه‌سازی تخصیص راننده در شهرهای پرتقاضا را فراهم می‌کند. تهران به‌تنهایی با ۳۳۷٬۳۰۱٬۳۳۲ سفر در سال گذشته حدود ۲۲ درصد از کل سفرهای درون‌شهری اسنپ را به خود اختصاص داده است. این تمرکز شهری، با حضور پررنگ در مشهد و شیراز و شهرهای پرترافیک دیگر تکمیل می‌شود. تپسی نیز در مراکز مهم شهری فعال است و سهم معناداری دارد، اما مزیت مقیاس اسنپ در تنوع سرویس، جذب راننده، سبد خدمات، کمپین‌های قیمتی و وفادسازی مشتری به‌مرور زمان سهم سفر بیشتری را تثبیت کرده است.

میانگین قیمت، کمیسیون و رفتار تقاضا

میانگین قیمت سفر در ایران تابعی از چند عامل است: مسافت و زمان سفر، شرایط ترافیکی، ظرفیت راننده‌های آنلاین در یک منطقه، پویایی عرضه و تقاضا در ساعات پیک، و سیاست‌های قیمت‌گذاری پویا نزد پلتفرم‌ها. در برخی برآوردها، میانگین قیمت سفر اسنپ حدود ۳۲٬۰۰۰ تومان و تپسی حدود ۳۳٬۵۰۰ تومان عنوان شده است. اختلاف جزئی در میانگین قیمت به‌خودی‌خود تعیین‌کننده سهم نیست. اما وقتی اسنپ به‌واسطه مقیاس بزرگ‌تر و تنوع سرویس، انعطاف بیشتری در کمپین‌های تخفیف و اعتباردهی دارد، در جذب تقاضای حساس به قیمت دست بالا را پیدا می‌کند. از سوی دیگر، ساختار کمیسیون هر پلتفرم روی رفتار راننده و ترجیح او برای پذیرش سفر در بازه‌های زمانی مختلف اثر می‌گذارد و به‌صورت غیرمستقیم، بر زمان انتظار و تجربه مسافر اثرگذار است. ترکیب قیمت رقابتی، تخصیص سریع راننده و تراکم سفر در هسته‌های شهری، در نهایت به ثبت تعداد سفر بیشتر منجر می‌شود.

رانندگان فعال و کیفیت تجربه

برای افزایش تعداد سفر، صرفاً داشتن کاربر مسافر کافی نیست؛ باید عرضه راننده در لحظه مناسب فراهم باشد. گزارش‌های تحلیلی نشان می‌دهد پایگاه رانندگان فعال اسنپ بزرگ‌تر است و همین موضوع در ساعات پیک به کاهش زمان انتظار مسافر کمک می‌کند. تپسی نیز با تمرکز بر شهرهای بزرگ و ارائه سرویس‌های تخصصی، بخشی از رانندگان وفادار را در سبد خود نگه داشته است. با این حال، در مقیاس صفحات کشور، تراکم عرضه اسنپ مزیت رقابتی ایجاد می‌کند. تجربه کاربری، کیفیت اپلیکیشن، سهولت پرداخت، و برنامه‌های وفاداری نیز در حفظ و رشد تقاضا اثرگذارند و به‌صورت بلندمدت تعداد سفر را افزایش می‌دهند.

چگونه طبیعت تقاضا تفاوت می‌سازد؟

بازار تاکسی اینترنتی به‌شدت فصلی و مبتنی بر رویداد است. ایام بازگشایی مدارس، تعطیلات نوروز، نمایشگاه‌های بزرگ، بارندگی‌های سنگین و سرمای زمستان به‌طور معنادار تقاضا را تغییر می‌دهند. گزارش اسنپ از رکورد روزانه ۵٬۸۹۶٬۷۹۷ سفر نشان می‌دهد که این پلتفرم توانسته در روزهای پیک، هم از نظر تکنولوژی تخصیص و هم از نظر ظرفیت راننده، پاسخ مناسب بدهد. اگرچه تپسی نیز در روزهای اوج سهم خود را بالا می‌برد. اما وقتی سقف ظرفیت عرضه و تقاضا نزد اسنپ بالاتر است، در جمع‌بندی سالانه، تعداد سفر بیشتر ثبت می‌شود. این الگوهای فصلی به‌صورت مستقیم روی شاخص‌های ماهانه اثر می‌گذارند و تفسیر سهم بازار باید با در نظر گرفتن نوسان‌های فصلی انجام شود.

تهران، مشهد، شیراز؛ نقش شهرهای هاب

داده‌های اسنپ نشان می‌دهد شهر تهران بخش قابل توجهی از سفرهای سالانه را پوشش می‌دهد و پس از آن مشهد و شیراز در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در این شهرها، پویایی ترافیک، پراکنش نقاط مبدا و مقصد، و عادت‌های سفر شهری باعث افزایش نقش تاکسی اینترنتی در حمل‌ونقل روزمره شده است. در چنین هاب‌هایی، مزیت‌هایی مانند هم‌گرایی سرویس‌های سوپراپ (غذا، سوپرمارکت، باکس) و اعتباردهی به‌صورت پوشا عمل می‌کنند و مسافر را در اکوسیستم نگه می‌دارند. تپسی نیز در این شهرها فعال است و با برندینگ و تاکتیک‌های قیمت‌گذاری تلاش می‌کند سهم خود را حفظ کند، اما در تراز کشور، غلبه حجم سفر نزد اسنپ پررنگ‌تر است.

بهره‌وری سفر و زمان انتظار

با وجود شباهت‌های زیاد در سرویس تاکسی اینترنتی، تفاوت‌های ظریف در الگوریتم تخصیص راننده، پیش‌بینی تقاضا و مدیریت پیک، به شکل‌گیری اختلاف در زمان انتظار و نرخ پذیرش می‌انجامد. پلتفرمی که پذیرش سریع‌تر و تجربه پایدارتر ارائه می‌کند، به‌صورت طبیعی سفرهای بیشتری ثبت می‌کند. زیرا اصطکاک کمتر در فرایند سفارش روی رفتار تکرار اثر مثبت دارد. اسنپ با توجه به مقیاس و عمق داده‌ای، معمولاً در این شاخص‌ها عملکرد رقابتی دارد. تپسی نیز در برخی نواحی شهری و زمان‌های مشخص، به‌ویژه با سرویس‌های تخصصی، کیفیت عالی ارائه می‌دهد. اما در جمع‌بندی کشوری، تفاوت بهره‌وری به سود اسنپ است و در نهایت به ثبت سفر بیشتر منجر می‌شود.

تبعات رشد پلتفرمی بر توزیع سفر

افزایش سهم کسب‌وکارهای پلتفرمی در حمل‌ونقل شهری در ایران یک واقعیت است که از سویی پاسخ به نیازهای عملی و از سوی دیگر محصول شرایط کلان اقتصادی است. برخی تحلیل‌ها درباره تعداد زیاد رانندگان فعال در تاکسی‌های اینترنتی، این روند را نشانه‌ای از مهاجرت نیروی کار به مشاغل پلتفرمی دانسته‌اند. صرف‌نظر از داوری‌های سیاستی، حضور عرضه زیاد در بازار باعث می‌شود زمان انتظار مسافر پایین بماند و ظرفیت پذیرش سفر در ساعات اوج افزایش یابد. وقتی یک پلتفرم بزرگ‌تر بتواند عرضه را بهتر سازمان‌دهی کند، جمع سفرهای ثبت‌شده بالاتر می‌رود و سهم بازار تثبیت می‌شود. به همین دلیل، مزیت مقیاس نزد اسنپ نه‌تنها بر کیفیت تجربه اثر دارد، بلکه مستقیم روی «مسافر بیشتر» به‌معنای تعداد سفر هم اثرگذار است.

سهم بازار؛ برآورد مبتنی بر سفر

ترکیب گزارش رسمی اسنپ درباره تعداد سفر سالانه ۱۴۰۳ و برآوردهای ماهانه مبتنی بر داده‌های کُدال برای تپسی، تصویری نسبتاً پایدار از سهم بازار می‌دهد. در بسیاری از ماه‌ها، نسبت تعداد سفر اسنپ به تپسی حدود ۸٬۵ تا ۹ برابر عنوان شد. به زبان ساده، اگر اسنپ در یک ماه حدود ۱۰۰ میلیون سفر انجام دهد و تپسی حدود ۱۲ میلیون، سهم اسنپ از نظر تعداد سفر در آن ماه نزدیک به ۸۹ درصد خواهد بود. این نسبت، بسته به فصل، شهر و کمپین‌های قیمت‌گذاری ممکن است کمی جابه‌جا شود. اما در جمع‌بندی سالانه، همچنان اسنپ بازیگر غالب از نظر تعداد سفر است. بنابراین، پاسخ روشن به پرسش اصلی این است که «مسافر اسنپ بیشتر است»، به‌ویژه وقتی تعریف مسافر را بر مبنای «سفر انجام‌شده» در بازه‌های زمانی عملیاتی قرار می‌دهیم.

چرا باید احتیاط کنیم؟

هرچند اسنپ در گزارش سالانه عددهای کلیدی سفر را منتشر می‌کند، اما دسترسی عمومی به ریزداده‌های شهر-ماه و مقایسه هم‌زمان با تپسی محدود است. در طرف مقابل، تپسی به‌عنوان شرکت بورسی، اطلاعات درآمدی و برخی شاخص‌های عملکردی را در کُدال منتشر می‌کند. اما به‌صورت منظم «تعداد سفر» را اعلام نمی‌کند و تحلیل‌گر باید با استفاده از میانگین قیمت و ساختار کمیسیون تعداد سفر را تخمین بزند. این اختلاف رویه باعث می‌شود ارقام مقایسه‌ای ماهانه با خطای مدل‌سازی همراه باشند. با این حال، وقتی چند منبع مستقل به یک نسبت پایدار اشاره می‌کنند، می‌توان با احتیاط از آن برای پاسخ عملی استفاده کرد. بنابراین، نتیجه‌گیری این مقاله مبتنی بر بهترین داده‌های در دسترس عمومی است و با انتشار شفاف‌تر ارقام، می‌تواند دقیق‌تر شود.

پاسخ نهایی به پرسش

با اتکا به داده‌های رسمی و برآوردهای قابل ممیزی، از نظر «تعداد سفر» و «حجم استفاده واقعی»، اسنپ مسافر بیشتری نسبت به تپسی دارد. گزارش عملکرد ۱۴۰۳ اسنپ با ۱٬۵۱۳٬۸۴۴٬۳۹۰ سفر و رکوردهای روزانه نزدیک به ۶ میلیون سفر، مزیت مقیاس را تثبیت کرده است. برآوردهای ماهانه مبتنی بر داده‌های کُدال برای تپسی نشان می‌دهد حتی با رشد منطقی، فاصله با اسنپ از نظر تعداد سفر حفظ شده است و نسبت‌ها غالباً حول ۸٬۵ تا ۹ برابر نوسان دارد. پوشش شهری، تراکم عرضه راننده، کیفیت تجربه کاربری، کمپین‌های قیمت‌گذاری و هم‌گرایی سوپراپ در نهایت به ثبت سفر بیشتر نزد اسنپ منجر شده است. بنابراین پاسخ روشن و عملی به پرسش «مسافر اسنپ بیشتر است یا تپسی؟» این است که مسافر اسنپ بیشتر است، اگر معیار را «تعداد سفر انجام‌شده» بدانیم.