بازار خودروی روسیه برای چینیها به آخر خط رسید؟ با کاهش ۵۸ درصدی صادرات، روسیه از رتبه اول به سوم سقوط کرد.
دوران “پول آسان” و سودهای هنگفت برای خودروسازان چینی در روسیه به پایانی ناگهانی رسیده است. بازاری که زمانی بهشت صادرات بود و هر خودرو دهها هزار یوان سود خالص به همراه داشت، اکنون با ترکیبی از سیاستهای انقباضی روسیه و سرد شدن تقاضا، به یک باتلاق تبدیل شده و صادرات خودروهای چینی را با سقوطی چشمگیر مواجه کرده است.
بر اساس دادههای انجمن خودروهای سواری چین (CPCA)، از ژانویه تا سپتامبر سال جاری، چین تنها ۳۵۷,۷۰۰ دستگاه خودرو به روسیه صادر کرده که نشاندهنده افت شدید ۵۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته است. این سقوط به معنای آن است که روسیه دیگر بزرگترین مقصد صادراتی خودروی چین نیست و پس از دو سال صدرنشینی، اکنون به رتبه سوم سقوط کرده است. در حال حاضر، مکزیک با ۴۱۰,۷۰۰ دستگاه و امارات با ۳۶۷,۸۰۰ دستگاه، رتبههای اول و دوم را در اختیار دارند.
چگونه چین بازار روسیه را تسخیر کرد؟
پیش از آغاز درگیری روسیه و اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، برندهای چینی حضور کمرنگی در بازار روسیه داشتند و در سال ۲۰۲۱ تنها ۷ درصد از بازار را با فروش ۱۱۵,۷۰۰ دستگاه در اختیار داشتند. اما با شروع تحریمهای غرب، خودروسازان اروپایی، آمریکایی، ژاپنی و کرهای تولید و فروش خود را متوقف کرده و داراییهای خود را با قیمتهای ناچیز واگذار کردند. این خلاء عظیم، فرصتی طلایی برای چینیها ایجاد کرد تا به سرعت بازار را تصاحب کنند.
در مدتی کوتاه، صادرات خودروی چین به روسیه از ۱۶۳,۰۰۰ دستگاه در سال ۲۰۲۲ به ۹۵۰,۰۰۰ دستگاه در سال ۲۰۲۳ جهش کرد (افزایش تقریباً پنج برابری) و روسیه را به بازار شماره یک صادراتی چین تبدیل نمود. این روند در سال ۲۰۲۴ با صادرات ۱,۱۵۸ میلیون دستگاه ادامه یافت. اما افسانه رشد بیپایان در سال ۲۰۲۵ به پایان رسید.
ضربه دوجانبه: چرا افسانه رشد متوقف شد؟
سقوط بازار چینیها نتیجه دو عامل همزمان بود: سیاستهای سختگیرانه دولت روسیه و رکود اقتصادی داخلی.
مشت آهنین مالیاتی روسیه
دولت روسیه برای حمایت از تولید داخل و کنترل واردات، چندین ضربه کاری به واردکنندگان وارد کرد. در اکتبر ۲۰۲۴، هزینه بازیافت خودروهای وارداتی بین ۷۰ تا ۸۵ درصد افزایش یافت. به عنوان مثال، این هزینه برای یک خودروی کارکرده بالای سه سال با موتور ۲ تا ۳ لیتری از ۱,۳ میلیون روبل (حدود ۱۶,۰۰۰ دلار) به ۲,۳۷ میلیون روبل (حدود ۲۹,۳۰۰ دلار) جهش کرد و حاشیه سود واردکنندگان را نابود ساخت. علاوه بر این، در ژانویه ۲۰۲۵، تعرفه واردات خودرو به ۲۰ تا ۳۸ درصد افزایش یافت که مزیت قیمتی خودروهای چینی را به کلی از بین برد.
بسته شدن کانالهای خاکستری
یکی از دلایل اصلی فروش بالای چینیها، استفاده از “کانالهای خاکستری” بود. خودروهای نو از طریق کشورهای ثالث مانند قزاقستان به عنوان “خودروی کارکرده صفر کیلومتر” وارد روسیه میشدند تا از پرداخت مالیاتهای سنگین فرار کنند. اما روسیه در آوریل ۲۰۲۴ این راه فرار را بست و اعلام کرد تمام خودروهایی که از اتحادیه اقتصادی اوراسیا وارد میشوند باید مابهالتفاوت مالیاتی را بپردازند. این اقدام نه تنها مزیت قیمتی را از بین برد؛ بلکه به دلیل عدم ارائه خدمات پس از فروش برای این خودروها، به اعتبار برندهای چینی نیز لطمه زد.
رکود اقتصادی و بازگشت رقبا
برای مهار تورم، بانک مرکزی روسیه نرخ بهره را در سطح بالای ۲۱ درصد نگه داشته که باعث شده نرخ سود وام خرید خودرو به حدود ۳۰ درصد برسد. این موضوع در کنار افزایش مالیاتها، میانگین قیمت خودرو در روسیه را به ۳,۳۵ میلیون روبل (حدود ۴۱,۴۰۰ دلار) رسانده و تقاضای مصرفکنندگان را به شدت کاهش داده است. همزمان، با کاهش تنشها، برندهایی مانند تویوتا، رنو، هیوندای و کیا برای بازگشت به روسیه ابراز تمایل کردهاند که باعث شده بسیاری از مشتریان روس برای خرید دست نگه دارند.
تعطیلی نمایندگیها و عقبنشینی غولها
این تغییرات شدید، پیامدهای ویرانگری داشته است. از ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۵، فروش خودروهای نو در روسیه ۲۵ درصد کاهش یافته و فروش برندهای چینی تقریباً نصف شد. در سه ماهه اول ۲۰۲۵، از ۲۷۴ نمایشگاه خودرو که در روسیه تعطیل شدند، ۲۱۳ مورد متعلق به برندهای چینی بود (نزدیک به ۸۰ درصد).
غولهای خودروسازی نیز رسماً در حال کاهش فعالیت خود هستند. به عنوان مثال، شرکت چری در اسناد عرضه اولیه سهام خود در بورس هنگ کنگ صراحتاً اعلام کرد که به دلیل افزایش هزینهها و کاهش سود در روسیه، قصد دارد مقیاس عملیات خود را در این کشور در سال ۲۰۲۵ کاهش دهد. این شرکت حتی بخشی از داراییها و کانالهای فروش خود را در آوریل ۲۰۲۵ فروخته است. چری همچنین اعلام کرد که تا سال ۲۰۲۷ به تدریج برندها و شبکههای توزیع خود در روسیه را کاهش خواهد داد.
