جدا شدن کامل مجموعه تعلیق عقب یک دستگاه فونیکس FX در مالزی، خاطره نقص فنی جنجالی سال ۲۰۲۴ را زنده کرد؛ هرچند علت حادثه جدید هنوز مشخص نیست.
یک دستگاه اومودا ۵، خودرویی که در بازار ایران با نام فونیکس FX شناخته می‌شود، روز ۶ اکتبر ۲۰۲۶ در شهر جوهور بهرو مالزی با نقصی جدی در مجموعه تعلیق عقب روبه‌رو شد. این حادثه در خیابان Jalan Pandan و در نزدیکی مرکز خرید AEON Mall Tebrau City رخ داد.
تصاویر منتشرشده از محل حادثه، یک خودروی مشکی با پلاک JWL 2862 را نشان می‌دهند که در مسیر تردد متوقف مانده است. مجموعه بزرگی از قطعات عقب خودرو نیز در فاصله‌ای کوتاه از بدنه قرار دارد؛ مجموعه‌ای شامل تیر عرضی تعلیق، بازوهای طولی، کمک‌فنرها، خطوط ترمز و هر دو چرخ عقب.
ابعاد این آسیب با یک خرابی معمولی در سیستم تعلیق تفاوت دارد. جدایی مجموعه‌ای شامل هر دو چرخ عقب از بدنه، می‌تواند توانایی راننده برای حفظ کنترل خودرو را به‌شدت کاهش دهد و خطر تصادف را افزایش دهد.
خوشبختانه، گزارش منتشرشده درباره این رویداد از مصدومیت افراد حکایت ندارد. در تصاویر، فرورفتگی‌هایی روی درِ عقب سمت راست نیز دیده می‌شود؛ اما ارتباط این آسیب‌ها با نقص محور عقب هنوز مشخص نیست.
گزارش رسانه مالزیایی AsiaOne نیز به این حادثه پرداخته است. با وجود تصاویر روشنی که شدت آسیب را نشان می‌دهند، اطلاعات کافی درباره شرایط دقیق خودرو هنگام وقوع نقص و منشأ فنی آن در دسترس نیست.
ارتباط حادثه فونیکس FX با فراخوان سال ۲۰۲۴ چیست؟
حادثه جدید به دلیل شباهت ظاهری با رویدادی در آوریل ۲۰۲۴ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در آن زمان، یک دستگاه اومودا ۵ در مالزی هنگام حرکت با سرعت پایین در ترافیک، با شکستگی تیر محور عقب روبه‌رو شد.
این اتفاق بررسی اداره حمل‌ونقل جاده‌ای مالزی، موسوم به JPJ، را به دنبال داشت. پس از آن، چری مالزی برنامه‌ای پیشگیرانه برای بررسی ۶۰۰ دستگاه از این خودرو به اجرا درآورد.
شرکت چری در اطلاعیه ایمنی چهارم مه ۲۰۲۴، جزئیات اقدامات خود را منتشر کرد. هدف برنامه، شناسایی خودروهایی بود که احتمال داشت قطعات محور عقب مشمول نقص تولید در آن‌ها به کار رفته باشد.
اکنون، تکرار ظاهری یک نقص مشابه این پرسش را مطرح می‌کند که آیا حادثه اکتبر ۲۰۲۶ نیز به همان ایراد فنی ارتباط دارد یا با مشکلی متفاوت روبه‌رو هستیم.
البته شباهت تصاویر دو حادثه به‌تنهایی برای اثبات ارتباط آن‌ها کافی نیست. تا زمان انتشار گزارش اولیه، تاریخ تولید خودروی جدید، سوابق سرویس و نتیجه احتمالی بازرسی‌های پیشین آن مشخص نبود.
نقص جوشکاری محور عقب اومودا ۵ در سال ۲۰۲۴ چگونه رخ داد؟
چری مالزی در نشست فنی ماه مه ۲۰۲۴، علت نقص پیشین را به اختلال در تنظیم تجهیزات یکی از تأمین‌کنندگان خارجی قطعات نسبت داد.
طبق توضیحات این شرکت، نوک جوشکاری دستگاه در جریان عملیات تعمیر و نگهداری تعویض شد؛ اما تنظیم مجدد نامناسب تجهیزات پس از این عملیات، به نفوذ ناکافی جوش در محل اتصال قطعات محور عقب انجامید. در نتیجه، شماری از تیرهای محور از کیفیت جوشکاری مورد انتظار برخوردار نبودند.
چری اعلام کرد ۶۰ دستگاه اومودا ۵ به قطعات معیوب تولیدشده در ۱۵ اوت ۲۰۲۳ مجهز بودند. با این حال، دامنه بررسی پیشگیرانه به ۶۰۰ خودرو گسترش یافت که محورهای عقب آن‌ها در فاصله ۱۴ تا ۱۷ اوت ۲۰۲۳ تولید شده بودند.
بنابراین، تعداد خودروهای دارای قطعه معیوب با تعداد خودروهای مشمول بازرسی یکسان نبود. شرکت با در نظر گرفتن بازه تولید قطعات، خودروهای بیشتری را برای بررسی در نظر گرفت تا احتمال وجود قطعات مسئله‌دار ارزیابی شود.
این جزئیات اهمیت زیادی دارند؛ زیرا اگر علت حادثه جدید نیز به جوشکاری محور مربوط باشد، بررسی منشأ قطعات و سوابق تولید می‌تواند در تعیین ارتباط دو رویداد نقش کلیدی ایفا کند. با این حال، در حال حاضر نمی‌توان نقص جوشکاری سال ۲۰۲۴ را علت قطعی حادثه جدید دانست.
آیا فونیکس FX آسیب‌دیده در محدوده فراخوان قرار داشت؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح درباره حادثه جدید، وضعیت خودروی دارای پلاک JWL 2862 در برنامه ایمنی سال ۲۰۲۴ است.
چری مالزی اعلام کرده بود با تمام ۶۰۰ مشتری هدف تماس برقرار کرده و تا ۲۴ مه ۲۰۲۴، حدود ۹۲ درصد بازرسی‌های موردنظر را به پایان رسانده است.
با وجود این آمار، اطلاعات منتشرشده مشخص نمی‌کنند که خودروی آسیب‌دیده در سال ۲۰۲۶ در میان نمونه‌های مشمول فراخوان قرار داشته است یا خیر. همچنین روشن نیست که آیا این خودرو پیش‌تر بازرسی شده و مجوز ادامه استفاده دریافت کرده بود یا اساساً خارج از بازه تولید قطعات موردنظر قرار داشت.
برای پاسخ دقیق، بررسی تاریخ تولید خودرو، مشخصات محور عقب، سوابق تعمیر و نگهداری و اسناد بازرسی ضروری است.
اگر خودرو به بازه تولید قطعات مشمول نقص تعلق داشته باشد، بررسی نتیجه بازرسی قبلی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در مقابل، اگر قطعات آن خارج از این محدوده تولید شده باشند، کارشناسان باید احتمال وجود یک نقص متفاوت را نیز ارزیابی کنند.
در نتیجه، بدون انتشار اسناد فنی و سوابق خودرو، هیچ‌یک از این سناریوها را نمی‌توان قطعی دانست.
ساختار تعلیق عقب فونیکس FX چه اهمیتی در این پرونده دارد؟
نسخه بنزینی اومودا ۵ در بازار مالزی با موتور ۱.۵ لیتری توربوشارژ، انتقال قدرت به چرخ‌های جلو، گیربکس CVT و تعلیق عقب از نوع تیر پیچشی عرضه می‌شد. شرکت Inokom نیز مونتاژ محلی این خودرو را در منطقه کولیم ایالت کداح و با استفاده از مجموعه‌های CKD انجام می‌داد.
در سیستم تعلیق تیر پیچشی، یک تیر عرضی دو سمت محور عقب را به یکدیگر مرتبط می‌کند. این ساختار در مقایسه با برخی سامانه‌های چنداتصالی، طراحی ساده‌تری دارد؛ اما کیفیت اتصالات، استحکام جوش‌ها و سلامت نقاط اتصال به بدنه همچنان از عوامل مهم در ایمنی خودرو به شمار می‌روند.
تصاویر حادثه اکتبر نشان می‌دهند مجموعه تعلیق عقب همراه با هر دو چرخ از خودرو جدا است. با این حال، تصاویر به‌تنهایی محل آغاز شکست را مشخص نمی‌کنند. نقص ممکن است در محل اتصال مجموعه به بدنه، در تیر عرضی یا در یکی دیگر از نقاط اتصال رخ داده باشد.
نکته مهم دیگر، تفاوت میان نسخه‌های مختلف این خانواده است. مشخصات فنی نسخه بنزینی بازار مالزی را نباید بدون بررسی به تمام مدل‌های عرضه‌شده در بازارهای دیگر تعمیم داد. برای نمونه، اومودا E5 برقی از معماری متفاوتی در تعلیق عقب بهره می‌برد؛ بنابراین، فراخوان مربوط به نسخه بنزینی را نمی‌توان خودکار به این مدل تعمیم داد.
همین موضوع درباره فونیکس FX عرضه‌شده در ایران نیز اهمیت دارد. برای تعیین میزان ارتباط این حادثه با خودروهای بازار ایران، باید مشخصات فنی نسخه داخلی، تأمین‌کنندگان قطعات و سوابق فراخوان احتمالی آن به‌صورت مستقل بررسی شوند.
چری برای روشن شدن علت حادثه جدید چه اطلاعاتی باید منتشر کند؟
تا زمان انتشار گزارش اولیه در هشتم اکتبر ۲۰۲۶، چری مالزی گزارش فنی رسمی درباره علت حادثه جدید منتشر نکرده بود و تاریخ تولید خودروی آسیب‌دیده نیز به‌طور قطعی مشخص نبود.
برای روشن شدن ابعاد ماجرا، چند موضوع باید مورد بررسی قرار گیرد: آیا خودرو در محدوده فراخوان سال ۲۰۲۴ قرار داشت؟ آیا پیش‌تر بازرسی ایمنی روی آن انجام شده بود؟ قطعات تعلیق عقب آن چه مشخصات و سابقه تولیدی داشتند؟ و مهم‌تر از همه، شکست از کدام نقطه آغاز شد؟
پاسخ به این پرسش‌ها برای تعیین مسئولیت فنی حادثه و ارزیابی احتمال وجود یک نقص تکرارشونده اهمیت دارد. انتشار گزارش کارشناسی مستقل نیز می‌تواند به تفکیک علت اصلی حادثه از فرضیه‌هایی که صرفاً بر شباهت ظاهری دو رویداد تکیه دارند، کمک کند.
آیا حادثه مالزی ایمنی فونیکس FX در ایران را زیر سؤال می‌برد؟
جدا شدن کامل مجموعه تعلیق عقب یک خودرو، حتی بدون گزارش مصدومیت، رویدادی جدی است. بروز نقص در این بخش می‌تواند پایداری خودرو را مختل کند و خطر تصادف را افزایش دهد. از این رو، شباهت حادثه تازه با پرونده سال ۲۰۲۴ ضرورت شفاف‌سازی از سوی خودروساز و نهادهای نظارتی را افزایش می‌دهد.
با این حال، برای نتیجه‌گیری درباره ایمنی تمام خودروهای فونیکس FX یا ناکارآمد بودن فراخوان پیشین، شواهد موجود کافی نیست. هنوز معلوم نیست حادثه جدید به همان نقص جوشکاری مربوط باشد یا منشأ دیگری داشته باشد.
همچنین وقوع حادثه در مالزی به‌تنهایی به معنای وجود همین ایراد در تمام نمونه‌های عرضه‌شده در ایران نیست. بررسی این موضوع به اطلاعات دقیق درباره نسخه خودرو، قطعات مورد استفاده، فرایند تولید و نتایج بازرسی‌های فنی نیاز دارد.
در نهایت، پرونده زمانی به نتیجه روشن می‌رسد که تاریخ تولید خودروی آسیب‌دیده، سوابق بررسی ایمنی و علت دقیق جدایی مجموعه تعلیق مشخص شوند. تا آن زمان، حادثه جدید هشداری جدی درباره اهمیت کنترل کیفیت قطعات ایمنی است؛ اما مدرکی قطعی برای یکسان بودن علت فنی دو رویداد یا وجود نقص مشابه در تمام خودروهای فونیکس FX به شمار نمی‌رود.
